There was an error in this gadget

28 February 2009

Mô hình kinh tế

Các bạn thân mến:

Mời các bạn đọc bài phỏng vấn TS Đinh Xuân Quân (dự kiến đăng Nhịp cầu Đầu tư số ra sáng thứ hai tới).

Đây là bài bàn về mô hình tăng trưởng kinh tế. Ý của ông ấy là phải linh hoạt.

Tháng 4 tới tôi sẽ dạy một lớp về nghiệp vụ phỏng vấn ở trường.

Chúc tất cả vui.
-----

TS Đinh Xuân Quân:

Cần uyển chuyển, không nên suy nghĩ kiểu mô hình

Phỏng vấn về vấn đề chuyển đổi mô hình tăng trưởng của NCĐT với TS kinh tế Đinh Xuân Quân, một chuyên gia nhiều kinh nghiệm trong thực hành phát triển kinh tế. Hiện ông là cố vấn của Bộ trưởng Nông nghiệp Liberia (thuộc Tây Phi).

NCĐT: Một số chuyên gia đang kêu gọi chuyển đổi mô hình tăng trưởng, không dùng mô hình tăng trưởng cao dựa trên xuất khẩu, hao phí vốn và tài nguyên, tàn phá môi trường nữa; Chính phủ cũng muốn như thế. Ý kiến của ông về vấn đề này?
TS Đinh Xuân Quân: Đâu cũng vậy, không có giao thương thì tăng trưởng sẽ thấp. Tuy nhiên, nếu cứ thúc đẩy trao đổi thương mại bằng cách phá rừng, hủy hoại tài nguyên thiên nhiên, tăng trưởng sẽ không bền vững.

- Dẫu vậy, xuất khẩu vẫn là đầu tàu kinh tế của Việt Nam. Ông có cho rằng làm hàng xuất khẩu theo hướng bền vững thì xuất khẩu sẽ đóng góp vào phát triển kinh tế bền vững?

Thực chất, những năm qua đất nước đã có tăng trưởng cao nhờ xuất khẩu. Nhưng nay tình hình đã khác. Để đối phó với khủng hoảng tài chính, suy giảm và suy thoái kinh tế, các nước lớn - đặc biệt là Mỹ - đang muốn quay lại với chính sách bảo hộ mậu dịch. Tôi nghĩ xuất khẩu của Việt Nam có thể sẽ tiếp tục gặp khó khăn, ngay cả sau khi kinh tế các nước bạn hàng lớn của Việt Nam, chẳng hạn như Mỹ và một số nước thuộc Liên minh châu Âu, phục hồi. Như vậy, không nên trông cậy quá nhiều vào xuất khẩu.

- Đâu là mô hình tăng trưởng Việt Nam nên theo?

Việc tìm mô hình chứng tỏ còn cứng nhắc trong cách nghĩ. Thị trường thay đổi từng giờ, từng ngày. Muốn thành công, ta cần uyển chuyển: không dùng mô hình mà chỉ xem xét, áp dụng những gì có thể đem lại thành công.

Khi cùng tiến sĩ Phạm Thanh Khâm, chuyên gia nông nghiệp, về Việt Nam làm việc vào năm 1992, anh Khâm và tôi có khuyến cáo Vinacafe nên trồng loại cà phê arabica, bởi arabica xuất khẩu sẽ có lãi cao hơn nhiều so với robusta. Nhưng lúc đó lảnh đạo Vinacafe chỉ hiểu mô hình sản xuất theo kiểu cũ - kế hoạch hóa cao độ và chạy theo số lượng nhiều hơn là chất lượng nên chỉ trồng robusta mà thôi. Đó là một ví dụ về mô hình cứng nhắc.

Ví dụ thứ hai: một số người đi Hàn Quốc thấy mô hình Chaebol – bắt chiếc mô hình đại công ty tổng hợp nhiều ngành nghề Zaibatsu của Nhật trước đây – thấy hay nên về sao nguyên bản thành mô hình “Tổng công ty”. Vì thế nên Petro VN mới nay xây nhà mai lại xây khách sạn rồi làm ngân hàng…, thay vì tập trung vào ngành nghề chính: dầu khí. Như vậy cũng là cạnh tranh với người dân, khu vực tư nhân khó phát triển.

Việt Nam không thể giống Hàn Quốc. Ta có thể học họ, nhưng học cái tốt, không sao chép nguyên bản. Sao y bản gốc cho thấy sức sáng tạo của ta còn yếu. Thực ra, Chaebol Hàn Quốc vẫn phải cạnh tranh, theo kinh tế thị trường. Đó là điều khác biệt với các tổng công ty quốc doanh Việt Nam vẫn tiếp tục muốn được độc quyền trong nhiều lĩnh vực.

- Trong thực tế, Chính phủ đang dần hướng đến một nền kinh tế mở cửa cho cạnh tranh nhiều hơn…

Đúng vậy thật. Nhưng tôi có cảm giác là chưa đủ “đô”.

Về cạnh tranh, kể cả ở cấp độ toàn cầu, doanh nghiệp tư nhân giỏi hơn doanh nghiệp nhà nước. Do họ không được đỡ đầu, cưng chiều nên phải bươn chải, chấp nhận rủi ro nhiều hơn. Mà bươn chải nhiều, gặp rủi ro nhiều thì cũng cứng cáp, vững vàng hơn so với doanh nghiệp quốc doanh. Và đương nhiên sáng tạo hơn.

Trong sản xuất hàng gia dụng, trang thiết bị nội thất, nào có mấy công ty quốc doanh tham gia. Tại sao? Bởi đây là lĩnh vực cần nhiều sự sáng tạo về thiết kế, mẫu mã, và cả sáng kiến kinh doanh để có thể thích ứng nhanh với những thay đổi về thị hiếu của thị trường.

Việt Nam có nhân công khéo tay, học hành cũng giỏi, có lẽ nên đi vào các lĩnh vực dịch vụ, sản xuất hàng hóa có giá trị gia tăng cao.

Nếu hướng nông dân vào việc trồng các giống lúa như Bashmati, Jasmin thì lúa của họ sẽ bán được với giá rất cao. Tại Liberia, nơi tôi đang công tác, một ký gạo Jasmin giá đến gần 6 đôla Mỹ một ký. Và vẫn có thể thêm giá trị gia tăng cho các sản phẩm nông nghiệp bằng cách chế biến thành bún khô, gạo sấy, cháo ăn liền, …

Tôi thấy một số công ty tư nhân đã làm được như thế, ví dụ như Cà phê Trung Nguyên (đối với cà phê). Tôi mong họ sẽ thành công nhiều hơn nữa trong tương lai.

Một ví dụ khác nhưng của Trung Quốc. Trước đây, công nghiệp xe hơi Trung Quốc chủ yếu là sản xuất theo mẫu nước ngoài. Nay thì một số hãng bắt đầu tự thiết kể kiểu xe, áp dụng các chiêu thức tiếp thị quốc tế để bán xe ra nước ngoài, chẳng hạn như hãng Cherry.

- Hãy trở lại với vấn đề mô hình. Không dùng mô hình vậy dùng gì?

Trước hết, ta cần kiểm tra, soát xét các thế mạnh, những điểm yếu, các cơ hội của đất nước và cả những đe dọa, theo kiểu của người làm tiếp thị. Tức phân tích theo phương pháp “SWOT” (strengths, weaknesses, opportunities, threats).

Từ đó đề ra chính sách kinh tế tổng quát, tức có đường hướng (roadmap) để các doanh nghiệp theo đường, theo hướng đó mà đi. Đường hướng là uyển chuyển, linh hoạt, khác với mô hình cứng ngắt, khác với kế hoạch hóa cao độ.

Hiện giờ, tại một số nước người ta gọi đó là compact roadmap. Nói một cách nôm na, compact roadmap là về cái bánh trong khi kế hoạch hóa là về cách chia cái bánh.

Uyển chuyển còn có nghĩa sẵn sàng thay đổi tùy theo tình hình; cùng thì phải biến. Một ví dụ: nước Mỹ có nền kinh tế tự do, nhưng khi gặp khó khăn Chính phủ vẫn nhảy vào, dùng tiền đóng thuế của nhân dân - được Quốc hội, đại diện của dân, cho phép - để kích thích kinh tế, cứu nguy cho một số doanh nghiệp.

2 comments:

Anonymous said...

Có phải trong bối cảnh hiện tại, doanh nghiệp cần chú trọng đa dạng hóa sản phẩm + biết và phát triển thế mạnh sẵn có + chọn lọc trong việc đẩy mạnh xuất khẩu?

Cà phê Trung Nguyên đã ứng dụng linh hoạt theo mô hình SWOT? Nếu vậy, họ đã như thế nào? (TS. Xuân Quân có nêu nhưng em muốn biết rõ hơn. Thầy có thể giải thích giúp em nếu thầy có thông tin)

Trên đây là 2 câu hỏi ngoài lề. Còn môn Phỏng vấn, tụi em chưa học nên muốn hỏi thầy thêm một chút.

Bài phỏng vấn thường bao nhiêu câu hỏi hả thầy? Hay tùy nội dung cuộc trao đổi? Thầy hỏi 5 câu. Riêng câu đầu, em thấy các chuyên gia có ý đó, rồi Chính phủ cũng vậy, thì hình như... tất yếu ý TS. cũng vậy thôi. Cái đó mình biết câu trả lời rồi, sao còn hỏi hả thầy? Hay đó là câu hỏi gợi mở lúc đầu?

Thầy có thể giảng thêm cho em không? Cảm ơn thầy rất nhiều.

Song Thu

Gatebeepers said...

Cảm ơn em Thu đã hỏi.

Chắc không cần phải đa dạng hóa sản phẩm mà nâng cao chất lượng, tay nghề (nhất nghệ tinh nhất thân vinh), làm ăn thì giữ uy tín,...

Về cà phê Trung Nguyên thì là qua quan sát của TS Quân.

Em muốn tìm hiểu thêm thì có thể đặt câu hỏi cụ thể (tập phỏng vấn luôn!). Và xem có ai quen thì giới thiệu đi PV chủ cà phê TN.

Về câu hỏi thì nhiều ít cũng tùy.

Nhiều khi biết câu trả lời mà vẫn hỏi vì người đó nói ra thì mới hay, mới "nặng ký"!

Em chờ đến lớp học thì tha hồ mà hỏi! Và thực hành luôn.